Bijzondere leerstoel vanwege het KSGV
'Levensbeschouwing en geestelijke volksgezondheid,
  met bijzondere aandacht voor
het domein van de geestelijke verzorging'

prof. dr. T.H. Zock



Met ingang van 1 november 2005 is mw. dr. T.H. Zock benoemd tot bijzonder hoogleraar aan de Faculteit Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschap van de Rijksuniversiteit Groningen. Haar leeropdracht luidt: ‘Levensbeschouwing en geestelijke volksgezondheid, met bijzondere aandacht voor het domein van de geestelijke verzorging’. De bijzondere leerstoel is ingesteld vanwege het KSGV –  kenniscentrum voor levensbeschouwing en geestelijke volksgezondheid, met steun van de VVP –  beweging voor eigentijds geloven.

Het KSGV richt zich met deze leerstoel tot (aankomende) geestelijk verzorgers. Mensen met zeer verschillende achtergronden zijn op zoek naar zin, levensoriëntatie en spiritualiteit, en doen dat op individuele en eclectische wijze. De begeleiding op levensbeschouwelijk gebied speelt zich dan ook steeds vaker af buiten de traditionele, aan de kerken gebonden kaders. Dit vereist van geestelijk verzorgers een open en doordachte attitude jegens religie en levensbeschouwing, die denominationele verschillen overstijgt. De expertise van de traditionele geestelijke verzorging is daarbij onontbeerlijk, maar deze zal verder uitgewerkt en verdiept moeten worden met onder meer inzichten uit de godsdienstpsychologie. De bijzonder hoogleraar zal daaraan door onderwijs en onderzoek een bijdrage leveren. De geestelijke gezondheid van degenen die een beroep doen op geestelijk verzorgers, is daarmee gebaat.

Hetty Zock studeerde theologie aan de Universiteit Leiden, en promoveerde in 1990 op een proefschrift over de rol van religie in het werk van de ontwikkelingspsycholoog Erik H. Erikson, Sinds 1992 is zij werkzaam als universitair docent godsdienstpsychologie, eerst in Leiden, en vanaf 1999 aan de Rijksuniversiteit Groningen. Verder was zij tien jaar werkzaam als vrijzinnig predikant. In haar godsdienstpsychologisch onderzoek houdt zij zich bezig met hedendaagse identiteitstheorieën en de verhouding tussen kunst, religie en zingeving. In het kader van haar leeropdracht zal zij zich gaan bezighouden met de verdere doordenking en onderbouwing van de functie van geestelijk verzorger.

De leeropdracht sluit in het bijzonder aan op de Masteropleiding ‘Geestelijke Verzorging’ aan de Faculteit Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschappen te Groningen. De bijzonder hoogleraar is in deze faculteit aangesteld bij de basiseenheid Godsdienstwijsbegeerte en Godsdienstfilosofie.

De leerstoelhouder brengt jaarlijks verslag uit van haar wetenschappelijke activiteiten en staat onder toezicht van een Curatorium. Dit Curatorium bestaat uit:

  • prof. dr. C.K.M. von Stuckrad, hoogleraar religiewetenschap en decaan van de faculteit Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschap van de Rijksuniversiteit Groningen;
  • prof. mr. dr. A.R. Mackor, bijzonder hoogleraar in professionele ethiek vanuit humanistisch perspectief  aan de Faculteit Rechtsgeleerdheid en aan de Faculteit Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschap van de Rijksuniversiteit Groningen;
  • prof. dr. M.H.F. van Uden, (voorzitter) hoogleraar religiepsychologie, en bijzonder hoogleraar 'Levensbeschouwing en geestelijke volksgezondheid, met bijzondere aandacht voor de psychologische aspecten' vanwege het KSGV aan het Departement Cultuurwetenschappen van de Universiteit van Tilburg, klinisch psycholoog en psychotherapeut.
De ‘Stichting Geestelijke Verzorging en Geestelijke Gezondheid’ (SGV&GG) is belast met het verwerven en beheren van geldmiddelen ten behoeve van de leerstoel. Het bestuur van de SGV&GG wordt gevormd door:
  • dr. F.C.H. Derks, voorzitter;
  • W.C.M. Jumelet AC, penningmeester;
  • dr. J.H.N. Kerssemakers, secretaris.



Webpagina prof. dr. T.H. Zock
Rijksuniversiteit Groningen




JAARVERSLAG

  APRIL 2013 - DECEMBER 2014




CONTEXT

 

De bijzondere leerstoel ‘Levensbeschouwing en geestelijke volksgezondheid, met bijzondere aandacht voor het domein van de geestelijke verzorging’ is ingesteld door het KSGV – kenniscentrum voor levensbeschouwing en geestelijke volksgezondheid, en wordt financieel ondersteund door de VVP – beweging voor eigentijds geloven. Per 1 november 2005 is de leerstoel in een omvang van 0.2 fte bezet door dr. T.H. Zock. De leerstoel is ondergebracht bij de vakgroep Vergelijkende Religiewetenschap van de faculteit Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschap van de Rijksuniversiteit Groningen. De leerstoelhouder was tot 1 maart 2014 aan deze faculteit tevens werkzaam als hoogleraar godsdienstpsychologie met bijzondere aandacht voor de geestelijke verzorging (zie verder www.rug.nl/staff/t.h.zock/index). Vanaf 1 januari heeft de leerstoelhouder tevens een eigen bedrijf op het gebied van training, supervisie en coaching (zie verder www.hettyzock.nl).

 

Het curatorium van de leerstoel bestaat uit de leden: prof. dr. C.K.M. von Stuckrad (Rijksuniversiteit Groningen), prof. mr. dr. A.R. Mackor (Rijksuniversiteit Groningen) en prof. dr. M.H.F. van Uden (voorzitter curatorium, Universiteit van Tilburg).

 

De ‘Stichting Geestelijke Verzorging en Geestelijke Gezondheid’ (SGV&GG) is belast met het verwerven en beheren van geldmiddelen ten behoeve van de leerstoel.

Het bestuur van de SGV&GG wordt gevormd door dr. F.C.H. Derks (voorzitter), W.C.M. Jumelet (penningmeester) en dr. J.H.N. Kerssemakers (secretaris).

 

Het KSGV is een studiecentrum dat zich richt zich op de relatie tussen levensbeschouwing en geestelijke gezondheid. Een belangrijk streven van het KSGV is het bevorderen van een geestelijk gezonde omgang met levensbeschouwing en zingeving. Het KSGV wil deze doelstelling realiseren door studiebijeenkomsten, publicaties, onderzoek, deskundigheidsbevordering, en door het instellen en instandhouden van bijzondere leerstoelen. Het KSGV onderneemt zijn activiteiten vanuit een christelijke inspiratie. 

De VVP (Vereniging van Vrijzinnige Protestanten in Nederland) is een beweging voor eigentijds geloven. Vrijzinnigheid is een persoonlijke manier van geloven, die geworteld is in het christendom. Vrijzinnig geloven kenmerkt zich door een vrije en kritische omgang met de Bijbel en de christelijke traditie; kritisch, want zowel Bijbel als tradities zijn gevormd binnen een bepaalde context, en vrij, omdat iedere generatie haar eigen vertaling moet maken. Vrijzinnigheid is open naar de cultuur en gericht op menselijkheid.

De VVP neemt haar plaats in binnen de Protestantse Kerk in Nederland, terwijl het gesprek met anderen in alle openheid wordt gezocht.

 

 

ALGEMEEN

 

Ook in deze verslagperiode werd veel tijd besteed aan het onderhouden van contacten met het beroepsveld van de geestelijke verzorging. Zo participeerde de leerstoelhouder in het overleg van niet-ambtelijk gebonden opleidingen geestelijke verzorging (met het oog op de eisen van het nieuwe beroepsregister SKGV voor scholing en nascholing van geestelijk verzorgers) en werd zij lid van de RING in oprichting (Raad voor Institutioneel Niet Gebondenen), die verantwoordelijk zal worden voor de levensbeschouwelijke toetsing van niet-institutioneel gezonden geestelijk verzorgers. Op deze wijze droeg de leerstoelhouder bij aan de inbedding van de opleiding Geestelijke Verzorging aan de RUG in het werkveld.

 

Op onderzoeksgebied werd gewerkt aan diverse praktijkonderzoeken, en aan de bundel Religious Voices in Self-Narratives, die in de zomer van 2013 bij De Gruyter is uitgekomen.

 

De volgende subsidies werden verworven:

2013  Gratama/GUF (Gronings Universiteit Fonds): € 22.300 voor het onderzoeksproject van ‘Multidisciplinary Spiritual Care’ (buitenpromovendus J. van de Geer)

2013  Nationale Politie Nederland: € 35.000 voor het onderzoeksproject ‘ZIN in politiewerk’ (Landelijk Programma versterking professionele weerbaarheid)

 

De leerstoelhouder begeleidde, naast drie promovendi met een aanstelling van de faculteit, ook diverse buitenpromovendi. Aan het onderzoek van de buitenpromovendus Joep van de Geer werd in juni 2014 de VGVZ wetenschapsprijs toegekend.

 

In het kader van het onderwijs werden de reguliere colleges Geestelijke Verzorging en scriptiebegeleiding gegeven.

 

Voor de VVP en het KSGV werden diverse activiteiten ontplooid.

 

 

 

ONDERZOEK IN HET VELD VAN DE GEESTELIJKE VERZORGING

 

In het kader van de leerstoel werd in de verslagperiode gewerkt aan de volgende praktijkonderzoeken:

 

I. ‘Help, dement!’ Levensvragen van dementerenden en mantelzorgers

Dit door de Stichting Alzheimer (20.000 euro) en de SGV&GG (10.000 euro) gesubsidieerde onderzoek, is afgerond. Het resultaat bestaat uit twee ‘topics’ in webmodules voor patiënten met dementie en hun mantelzorgers, en is te vinden op de website Praten Over Gezondheid:

www.pratenovergezondheid.nl/dementie/dementie-voor-patienten/zingeving

www.pratenovergezondheid.nl/dementie/dementie-voor-mantelzorgers/zingeving

Publicaties zijn in voorbereiding.

 

II. Geestelijke verzorging in De Maartenshof

In de zorginstelling De Maartenshof werd een onderzoek gedaan naar een nieuw model geestelijke verzorging (uitvoerder: drs. J.W. Uringa, geestelijk verzorger in het Medisch Centrum Leeuwarden). Het rapport (Visienota Geestelijke verzorging binnen Zorggroep Groningen 2013) verscheen juni 2013.

 

III. ZIN in politiewerk

In juni 2013 werd een ontwerp ingediend voor het door de Nationale Politie Nederland uitgeschreven onderzoek ‘ZIN in politiewerk’. Het onderzoek werd ‘gegund’ (35.000 euro). Het onderzoek, dat deel uitmaakt van het Landelijk Programma versterking professionele weerbaarheid, liep van 1 juli 2013 tot 15 februari 2014. Mevr. Mieke van ’t Hoog (MA) werd in deze periode aangesteld als projectmedewerker. Het eindrapport is klaar, en wordt eind oktober 2014 binnen de politie gepresenteerd. Op uurdeclaratiebasis wordt momenteel meegewerkt aan implementatie van het rapport.

 

IV. Geestelijke verzorging in de participatiesamenleving

De leerstoelhouder heeft het initiatief genomen tot de oprichting van een werkgroep Geestelijke verzorging in de participatiesamenleving (waar op dit moment dr. Hanneke Muthert, twee alumni geestelijke verzorging van de RUG en het werkveld 1e lijn van de VGVZ deel van uitmaken). Doel is om de bijdrage van geestelijke verzorging in de transformatie van de langdurige zorg duidelijk te maken, tegen de achtergrond van het maatschappelijke klimaat van ‘participatie’, ‘meedoen’. Dit vraagt ook een transformatie van geestelijke verzorging van intramuraal naar extramuraal werken, en van vooral aanbodgericht naar vraaggericht werken.

Een eerste activiteit was het organiseren van een werkconferentie ‘GV in de WMO’, die op 1 december 2014 plaatsvond. Als voorbereiding hierop werd verkennend onderzoek gedaan naar recente initiatieven en pilots in de extramurale GV, in het bijzonder binnen gemeentes. Doel van de conferentie was een gezamenlijke visie te ontwerpen en een ‘starterspakket’ te ontwikkelen met praktische informatie voor geestelijk verzorgers die in hun eigen gemeente of regio aan de slag willen gaan. Dit pakket zal begin 2015 beschikbaar zijn.

 

 


 

ONDERWIJS

 

Naast het reguliere onderwijs in de godsdienstpsychologie werd in het kader van de master  geestelijke verzorging in het najaar van academisch jaar 2013-2014 een collegeserie verzorgd over achtergrond, theorie en methodiek van de geestelijke verzorging. Tevens werd een oriënterend college ‘geestelijke verzorging en de zorgsector: praktijkverkenning’ gegeven. Ook werden de nodige praktijkstages en scripties geestelijke verzorging begeleid.

 

 

 

PROMOTIEBEGELEIDING

 

Facultaire promovendi

 

Femke Stock (Rijksuniversiteit Groningen) (samen met dr. M.W. Buitelaar): ‘Making a home: Identity and belonging for second-generation Turkish and Moroccan migrants’ (promotie heeft plaatsgevonden op 11 september 2014).

 

Froukje Pitstra (Rijksuniversiteit Groningen) (samen met prof.dr. Y.B. Kuiper): ‘Anne Mankes-Zernike - Een biografie’ (promotie op 3 juli 2014).

 

Fatima Ballah (Rijksuniversiteit Groningen) (samen met dr. M.W. Buitelaar): ‘Riffian women’s religious claims to full citizenship’ (Dit project werd vanwege ziekte tijdelijk stopgezet en is vanaf september 2014 weer opgestart).

 

 

Buitenpromovendi

 

 

Joep van de Geer (geestelijk verzorger): ‘Multidisciplinary Spiritual Care’ (start: 2010) (samen met prof. dr. C. Leget, UvH, en prof. dr. K. Vissers, RU).

 

Eva Ouwehand (MA), predikant-geestelijk verzorger: ‘Tussen hemel en hel. Onderzoek naar religieuze en spirituele ervaringen die verband houden met de bipolaire stoornis’ (samen met prof. dr. A. Braam, UvH).

 

Heike Aiello-Wabbels: ‘The spiritual counselor as a catalyst in organizations: interventions and influence of spiritual counselors in Dutch hospitals on staff well-being’ (start: 2012).

 

Karlijn Kwint (MA), predikant-geestelijk verzorger: ‘Zingeving in de geriatrische revalidatie’. (Dit project staat momenteel op een zacht pitje, vanwege werkomstandigheden.)

 

Drs. Sebastiaan Aghina (manager/adviseur/docent): ‘Narrative futuring postmortality A psychological and philosophical project’ (Dit project is tijdelijk stopgezet, vanwege een nieuwe politieke functie van de promovendus).

 

 

 

 

PUBLICATIES

 

2013

 

 

Religious Voices in Self-Narratives. Making Sense of Life in Times of Transition (met Marjo Buitelaar) (Religion and Society Series 54), Berlin: De Gruyter.

‘Religious Voices in the Dialogical Self. Towards a Conceptual-Analytical Frame on the Basis of Hubert Hermans’s Dialogical Self Theory’, in: Hetty Zock and Marjo Buitelaar (Eds.), Religious Voices in Self-Narratives. Making Sense of Life in Times of Transition, pp. 11-35.

‘Religious Voices in the Dialogical Self’ (met Marjo Buitelaar), in: Hetty Zock and Marjo Buitelaar (Eds.), Religious Voices in Self-Narratives. Making Sense of Life in Times of Transition, pp. 1-7.

‘Relaties verbeeld. Verbeelding als relationeel vermogen binnen de geestelijke verzorging’ (met Hanneke Muthert), Tijdschrift Geestelijke Verzorging (80), pp. 10-16.

 

2014

 

‘A Post-secular Theology of Compassion. The Moral-Spiritual and Psychological Underpinning of “Good Care” ’, in: Allan Hugh Cole Jr. (Ed.), Theology in Service to the Church, Eugene, Oregon: Cascade books, 2014, pp. 180-195.

 

‘Integrating Spiritual Care. Employee Spiritual Care as an Inspiration for AI Practitioners’ (with Heike Aiello), AI Practitioner. International Journal of Appreciative Inquiry, vol.16, nr. 4, pp. 57-61.

 

In druk

 

‘Oedipuscomplex’, in: Vocabulary for the Study of Religion, Leiden: Brill.

‘Multidisciplinaire spirituele zorg. De relevantie van ontwikkelingen in de palliatieve zorg voor het beroepsprofiel van de geestelijk verzorger’ (met Joep van de Geer), in: Wim Smeets en Helene Lammers, Palliatieve zorg en de spirituele dimensie.

 

 

 

LEZINGEN, STUDIEDAGEN, CONGRESSEN E.D.

 

Lezingen in een academische setting

 

2013

 

 

‘Compassion. A critical discussion of psychological research in healthcare contexts with the help of the concept of “compassionate love” ’, International Association for the Psychology of Religion, Lausanne, Switzerland, August 30, 2013.

‘Compassion as a relational affect. The reconstruction of a religious virtue into a psychological concept’, American Academy of Religion, Baltimore, MD, November 23, 2013.

 

 

Lezingen voor een breder publiek

 

2014

 

‘Compassie als een morele en psychologische voorwaarde voor goede zorg.’ Lezing op de studiedag ‘Op eigen benen staan’, Noordelijk Netwerk voor Zingeving, Ethiek & Zorg, Groningen, 27 mei 2014.

Organisatie symposium: ‘Religious voices in the position repertoire’, 8th International Conference on the Dialogical Self, Den Haag, 19-22 augustus 2014.

‘Religion and Spirituality in Dialogical Self Theory’, 8th International Conference on the Dialogical Self, Den Haag, 19-22 augustus 2014.

Response in panel ‘Dialogical Self Theory in the Context of Pluralist Society: An Interdisciplinary Approach’, 8th International Conference on the Dialogical Self, The Hague, August 19-22, 2014.

‘Zingeving in de verschillende jaargetijden van het leven’, VVP Groningen, 7 september 2014.

‘Een visie op de toekomst van geestelijke verzorging’, Symposium NZZEZ, t.g.v. oratie van prof. dr. Martin Walton, Groningen, 7 oktober 2014.

Organisatie werkconferentie geestelijke verzorging in de participatiesamenleving (in samenwerking met het werkveld 1e lijn van de VGVZ), Utrecht, 1 december 2014.

 

 

 

RELEVANTE LIDMAATSCHAPPEN

 

 

Lid van de redactie en het bestuur van het KSGV.

  Lid van de redactieraad van International Series in Mental Health and Religion (Shaker Verlag, Aachen).

Chair van het steering committee van de ‘Person, Culture and Religion’ (PCR) groep van de American Academy of Religion (AAR). Deze groep bestaat uit godsdienstpsychologen, psychotherapeuten, pastores, ‘chaplains’ en ‘pastoral counselors’.

Lid van Netwerk Religie en Levensbeschouwing in relatie tot de Geestelijke Gezondheid (Dimence).

Organisator van het Noordelijk Netwerk voor Zingeving, Ethiek & Zorg.

Lid van het GUNA, overleg van opleiders niet-ambtelijk gebonden geestelijke verzorging.

Lid van de raad van advies van RING-GV (Raad voor Institutioneel Niet Gezonden Geestelijk Verzorgers).

Lid van de Raad van Advies van het OVP (Opleidingsinstituut voor theologie, levensbeschouwing en geestelijke begeleiding in Vrijzinnig Perspectief).

 

 

 

 

ACTIVITEITEN VOOR DE VERENIGING VAN VRIJZINNIGE PROTESTANTEN IN NEDERLAND

 

De leerstoelhouder is de ‘trait-d’union’ tussen KSGV en VVP, en beoogt ondermeer vanuit de redactie van het KSGV publicaties te initiëren die relevant zijn voor vrijzinnige voorgangers.

Contacten met vertegenwoordigers van vrijzinnige opleidingen in Nederland die betrokken zijn bij de theologische opleidingen.

Lid van de Raad van Advies van het OVP.

Artikelen in ‘Vrijzinnig’:

- ‘Altijd online’, Vrijzinnig 6 (2013) nr. 3, p. 16.

- ‘Present! De professionaliteit van de pastor’, Vrijzinnig 7 (2014) nr. 1, p. 15.

- ‘Buiten jezelf. Het belang van religieuze ervaring’, Vrijzinnig 7 (2014) nr. 3, p. 11.

 

Meedenken over ‘vliegende vrijzinnige pastores’ in het kader van Vrijzinnig Perspectief.

Inventarisatie en opzet vrijzinnige nascholing.

 

 

 

MEDIA

 

 

‘Godsdienstpsycholoog: Totale onmacht bij gezinsdrama’, Reformatorisch Dagblad, 24 mei 2013.

www.refdag.nl/nieuws/binnenland/godsdienstpsycholoog_totale_onmacht_bij_gezinsdrama_1_740339

‘Wat bezielt de Nederlandse jihadist?’ Interview in: Broerstraat 5 (Magazine for alumni and relations University of Groningen), 4, december 2014, pp. 8-9.

‘Het beroep van de toekomst’. Interview in: Tijdschrift Geestelijke Verzorging, jrg. 17 (2014), nr. 76, pp. 4-7.


dr. T.H. Zock, Groningen, 20 februari 2015